Ze względu na warunki życia i korzenie tworzenie tej muzyki było proste, ponieważ miała ona przede wszystkim charakter wokalny, gdzie często posługiwano się falsetem, a wszystko to przy nieskomplikowanej melodyce. Powszechnie stosowana w niej była heterofonia, która jest formą wykonawczą tak zwanego call-and-response, czyli zawołania lub pytania głosu solowego i odpowiedzi chóru.

Na pieśni afrykańskie czy tworzone przez czarnoskórych innych narodowości w danym okresie wywierała też duży wpływ hymnodia protestancka, a w niektórych rejonach muzyka francuska oraz hiszpańska. Wpływy, jakie wniosła do jazzu muzyka protestancka to przede wszystkim hymny i psalmy, zawarte w śpiewnikach tekstowych lub zawierających też melodie opracowane na wiele głosów. W wieku dziewiętnastym z tej syntezy w muzyce czarnej ludności Stanów Zjednoczonych wyklarowały się nowe style i gatunki muzyczne, kluczowe dla genezy jazzu takie jak white spirituals, obejmujące religious ballads, folk-hymns i revival spirituals oraz negro spirituals, obejmujące takie odłamy jak ring-shout, song-sermons, jubilee, spiritual mellows i gospel songs, które razem z plantation songs weszły w skład kultury tak czarnych, jak i białych Południa.

Kolejne gatunki, które czerpią z jazzu to trudne do zdefiniowania blues i ragtime. Ragtime powstał jako przeniesienie na fortepian stylu gry na banjo, który charakteryzuje się rytmem krzyżującym się lub synkopowanym oraz w odróżnieniu do pozostałych może być zapisywany nutowo. Blues natomiast charakteryzuje się nastrojowością, wywodzącą się ze spirituals oraz zawołań i odpowiedzi czy zawodzeń charakterystycznych dla udziału chóru.

Według niektórych muzykologów jazz jest raczej formą interpretacji niż stylem muzycznym samym w sobie. James Lincoln Collier, który szerzej zinterpretował ten gatunek wyróżnił trzy podstawowe atrybuty jazzu, które go charakteryzują a jest to swing, funkcja ekstatyczna i kod indywidualny. Swing to w ujęciu Colliera wywodząca się z praktyki czarnych muzyków istota rytmiki jazzowej, polegająca na specyficznej lekkości i sprężystości rytmu a w aspekcie technicznym polega na podziale taktu w muzyce na nierówne, niemożliwe do zapisu muzycznego jednostki rytmiczne oraz okazjonalnym stosowaniu vibrato, urozmaiceniu linii melodycznej akcentami rytmicznymi i częstych zmianach dynamiki, wywołującej efekt specyficznej przemowy instrumentów. Funkcja ekstatyczna jazzu wywodzi się z religijnego charakteru zachodnioafrykańskich tańców obrzędowych i zaznacza się w jazzie przede wszystkim w trakcie tak zwanych jam sessions czyli improwizowanych koncertów. Improwizacja natomiast i wzajemna inspiracja muzyków prowadzi do czynnego zaangażowania słuchaczy, wyrażającego się w aplauzie, okrzykach i oklaskach. Kod indywidualny jazzu to identyfikujący wykonawcę sposób komunikacji między nim a słuchaczami, który przejawia się w kreacji melodii, vibrato, ostrości i zmianach natężenia dźwięku lub zaniku dźwięku, co sprawia, że ta muzyka jest bardzo indywidualna zarówno w odniesieniu do twórcy jak i słuchacza, który może ją dowolnie interpretować.